Somuncu Baba'nın Kayseri'deki izleri: Çilehanesinin altında ne var?
Somuncu Baba denilince herkesin aklına Malatya'nın Darende ilçesinde bulunan türbesi gelir. Ancak onun hikâyesinin ilk satırları Kayseri'de yazıldı. Kayseri'de dünyaya gelen Somuncu Baba'nın bu şehirde bir çilehanesinin bulunduğunu biliyor muydunuz? Sizin için araştırdık…
Asıl adı Şeyh Hamid-i Veli olan Somuncu Baba’nın Talas ilçesine bağlı Akçakaya Mahallesinde doğduğu evi Çilehanesini ve etrafında bulunan birbirinden eşsiz tarihi yapıları araştırdık. Talas Belediyesi bünyesinde görev yapan Sanat Tarihçisi Özcan Eroğlu Kayseri’den Darende’ye uzanan manevi yolculuğu Kayseri Olay'a anlattı.
Somuncu Baba, nefis terbiyesi yaptığı çilehanenin yanındaki fırında halka ekmek dağıtması nedeniyle bu isimle tanındı. Horasan erenlerinden Musa Kayserî’nin oğlu olan Somuncu Baba’nın 1331 veya 1349 yılında Kayseri’nin Talas ilçesine bağlı Akçakaya Mahallesi’nde dünyaya geldiği aktarılıyor.
Çilehane nedir?
Çilehane ise tasavvufta dervişlerin nefislerini terbiye etmek kişilerin dünya ile ilişkilerini kesip ibadet, zikir ve tefekkürle vakit geçirdiği dar, sade ve genellikle karanlık hücre veya odalara verilen isimdir.
Gençlik yıllarını Talas’ta geçirdi
Somuncu Baba’nın Şeyh Hamid-i Veli ve Hamidüddin-i Veli isimleriyle de bilindiğini ifade eden Eroğlu, “ Somuncu Baba Anadolu’daki irşat faaliyetlerinin önemli isimlerinden biridir. 1330’lu yıllarda Akçakaya’da dünyaya geldiği tarihî kaynaklarda Yıldırım Bayezid döneminde yaşadığına ilişkin bilgiler bulunur. Gençlik yıllarına kadar Talas’ta yaşadığı yönünde rivayetler olduğu da dile getirilir. Somuncu Baba’nın babası Musa Kayserî’nin irşat vazifesiyle Akçakaya’da bulunduğu ve burada bir medrese kurduğu, Somuncu Baba’nın da bu vazifeyi sürdürerek Bursa ve Aksaray gibi şehirlere gittiği; yine bir makam olarak bahsettiğimiz sonrasında da Dârende de hayatını idame ettirdiği ve vefatı sonrasında da Dârende de defnedildiği yönünde bilgiler tarihi kaynaklardan bizlere naklediliyor. Ancak bizim için önemli olan tarafı Sonucu Baba'nın Talas'ta dünyaya gelmiş olması ’’ dedi.
Akçakaya’nın tarihî önemini artırıyor
Somuncu Baba’nın Talas’ta dünyaya gelmesinin Akçakaya’ya ayrı bir değer kattığını vurgulayan Eroğlu, Kayseri’nin Anadolu’nun fethinin ardından Horasan erenlerinin geldiği önemli yerleşimlerden biri olduğunu belirtti. Kayseri’nin Selçuklular döneminde ‘Dârü’l-mülk’ olarak bilindiğini ifade eden Eroğlu, Akçakaya’nın da Selçuklu ordusunun savaş hazırlıklarında ihtiyaçlarını karşıladığı önemli yerleşimler arasında bulunduğunu söyledi. Akçakaya’nın bölgedeki en eski Türk-İslam yerleşimlerinden biri olduğunu belirten Eroğlu, Somuncu Baba’nın burada doğmuş olmasının mahallenin tarihî ve manevi değerini artırdığını kaydetti.
Yapıların altında tarihî galeriler bulunuyor
Akçakaya’da yoğun bir geleneksel konut dokusunun bulunduğunu belirten Eroğlu, bölgede koruma çalışmalarının büyük önem taşıdığını ifade etti. Sanat Tarihçisi Eroğlu, “Talas Belediyesi tarafından 2010’lu yıllarda başlatılan restorasyon çalışmaları kapsamında caminin çevresindeki çok sayıda parsel kamulaştırılarak projelendirildi. Onarım ve uygulama çalışmalarının ardından restore edilen bölgede, görünen bölümleri 19. yüzyıla tarihlendirilen çok sayıda yapı bulunuyor. Bu yapıların altında ise kaya oyma mekânlar, yer altı galerileri ve tüneller yer alıyor. Talas Belediyesi tarafından temizlenen kaya oyma mekânlar ve galeriler, turizme kazandırılmaya hazır hâle getirildi. Restore edilen yapılar bir dönem Hulusi Efendi Vakfı tarafından kullanıldı ve vakıf bölgede çeşitli çalışmalar yürüttü’’ ifadelerini kullandı.
Milletvekilinden yazılı soru önergesi
Milliyetçi Hareket Partisi Kayseri Milletvekili Baki Ersoy da, Talas ilçesi Akçakaya Mahallesi’nde bulunan Somuncu Baba Çilehanesi ile kaya oyma yapılar, yeraltı galerileri ve tünellerin korunarak turizme kazandırılması amacıyla TBMM Başkanlığına yazılı soru önergesinde bulundu.
