İşte 240'tan 2022'ye Kayseri'yi sarsan depremler
Yüzyıllardır depremlerle sarsılan Kayseri'de, son yıllarda yapılan sismik tehlike analizleri kentin deprem riskini yeniden gündeme taşıdı. İşte 240 yılından 2022'ye kentin deprem hafızasına geçen sarsıntılar…
6 Şubat 2023’te meydana gelen ve 11 ili etkileyen Kahramanmaraş merkezli depremler, Türkiye’nin deprem gerçeğini bir kez daha acı şekilde ortaya koydu. Yüz binlerce yapının yıkıldığı, on binlerce insanın hayatını kaybettiği felaketin ardından gözler yalnızca fay hatlarının geçtiği illere değil, uzun yıllardır “düşük riskli” olarak görülen kentlere de çevrildi. Bu şehirlerden biri de İç Anadolu’nun önemli sanayi ve ticaret merkezlerinden Kayseri oldu. Son yıllarda Kayseri üzerine hazırlanan sismik tehlike analizleri ve bilimsel araştırmalar ise kentin deprem riskinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Merkez üssüne yaklaşık 254 kilometre uzaklıkta olmasına rağmen Kahramanmaraş depremlerinin Kayseri’de şiddetli şekilde hissedilmesi, kentte büyük paniğe neden olmuştu. Vatandaşların geceyi sokakta geçirdiği o günlerin ardından uzmanların yıllardır yaptığı uyarılar yeniden gündeme geldi. Çünkü bilim insanlarına göre Kayseri, sanıldığı kadar depremden uzak bir şehir değil.
‘Kayseri fayın tam kucağında’
Yer Bilimci Prof. Dr. Naci Görür’ün Kayseri’ye ilişkin yaptığı değerlendirmeler, bölgedeki riskin boyutunu ortaya koyuyor. Görür, Kayseri’nin Orta Anadolu’nun en önemli aktif fay sistemlerinden biri olan Ecemiş Fayı’nın üzerinde bulunduğunu belirterek, olası büyük bir deprem riskine dikkat çekmişti.
Görür açıklamasında; “Kayseri Orta Anadolu'nun en büyük fay sistemlerinden biri Ecemiş fayı üzerinde, o fayın tam kucağında oturuyor. Öyle yakınında veya biraz uzakta değil, kucağında oturuyor. Bu fay eninde sonunda bir deprem üretecek. Boyu, posu ve özelliği itibarıyla 7'nin üzerinde bir deprem üretir. Zaman olarak hiçbir şey demiyorum. Kayseri bir fay düzleminin, sisteminin üzerinde oturuyor. Demek ki Kayseri bir deprem kenti” ifadelerini kullanmıştı.
Uzmanlara göre Kayseri’nin deprem riski yalnızca Ecemiş Fayı ile sınırlı değil. Kent ve çevresinde Tuz Gölü Fay Zonu başta olmak üzere çok sayıda aktif ve ikincil fay sistemi bulunuyor. Yaklaşık 220 kilometre uzunluğa sahip Tuz Gölü Fay Zonu’nun, Orta Anadolu’naki en önemli aktif tektonik yapılardan biri olduğu belirtiliyor.
‘Sakin Bölge’ algısı değişiyor
Türkiye’nin deprem haritasında İç Anadolu Bölgesi, Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay zonlarına kıyasla uzun yıllar daha düşük riskli olarak değerlendirildi. Ancak son yıllarda Kayseri ve çevresinde meydana gelen depremler, bu algının değişmesine neden oldu.
Özellikle Sarıoğlan, Develi ve Kocasinan çevresinde meydana gelen orta büyüklükteki depremler, bölgede aktif fay hareketliliğinin sürdüğünü gösteriyor. Son olarak 17 Ocak 2022’de Sarıoğlan’da meydana gelen 4.9 büyüklüğündeki deprem kent genelinde hissedilmiş, vatandaşlar büyük korku yaşamıştı.
Bilim insanları, depremlerin yalnızca büyüklüğüyle değil, yapı stokunun dayanıklılığıyla da değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Nüfusu 1 milyon 400 bini aşan Kayseri’de hızlı yapılaşma, sanayi yoğunluğu ve kentleşme nedeniyle deprem riskinin daha dikkatli ele alınması gerektiği ifade ediliyor.
İşte Kayseri'nin sismik tehlike analizi
Kayseri’nin deprem geçmişi de bölgenin taşıdığı riski gözler önüne seriyor. Kayseri’nin deprem geçmişine ilişkin tarihi veriler, A. Koçyiğit ve O. Erol tarafından hazırlanan “A tectonic escape structure: Erciyes pull-apart basin, Kayseri, central Anatolia, Turkey” başlıklı bilimsel çalışmadan derlendi. Araştırma, 2001 yılında Geodinamica Acta dergisinin 14. cildinde yayımlanan bilgilere göre Erciyes Havzası ve çevresinde milattan sonra 240 yılından bu yana çok sayıda yıkıcı deprem meydana geldi.
Tarihi kayıtlarda özellikle 240, 1205, 1717 ve 1835 yıllarındaki depremler öne çıkıyor. Şiddetlerinin 8 ile 9 arasında olduğu belirtilen bu depremler, bölgede ciddi can ve mal kayıplarına yol açtı.
1717 yılında meydana gelen deprem ise Kayseri tarihinin en büyük felaketlerinden biri olarak gösteriliyor. Kaynaklara göre depremde binlerce kişi hayatını kaybetti, çok sayıda yapı yıkıldı. Kayseri’deki Ulu Cami’nin de ağır hasar gördüğü deprem sonrası artçı sarsıntıların yaklaşık 15 gün sürdüğü kaydedildi.
1835 yılında Develi çevresinde meydana gelen deprem de bölgede büyük yıkıma neden olmuştu.
Son 80 yılda kaydedilen depremler
AFAD verilerine göre Kayseri ve çevresinde modern ölçüm sistemleriyle kaydedilen birçok dikkat çekici deprem bulunuyor:
21 Şubat 1940 — Develi — 5.2 büyüklüğü
31 Ağustos 1960 — Sarıoğlan — 4.7 büyüklüğü
14 Aralık 1998 — Sarıoğlan — 4.5 ve 4.7 büyüklüğünde iki deprem
12 Kasım 2008 — Kocasinan — 4.8 büyüklüğü
2 Şubat 2021 — Sarıoğlan — 4.6 büyüklüğü
17 Ocak 2022 — Sarıoğlan — 4.9 büyüklüğü
Uzmanlara göre bu veriler, bölgedeki sismik hareketliliğin devam ettiğini açık şekilde ortaya koyuyor.
Uzmanlardan ‘hazırlık’ çağrısı
Deprem uzmanları, Kayseri’nin büyük fay hatları üzerindeki şehirler kadar sık deprem yaşamamasının rehavete neden olmaması gerektiğini belirtiyor. Özellikle eski yapı stokunun incelenmesi, deprem yönetmeliğine uygun yapılaşmanın yaygınlaştırılması ve kentsel dönüşüm çalışmalarının hızlandırılması gerektiği ifade ediliyor.
Bu haber çalışmasında, Mehmet Alpyürür tarafından hazırlanan “Kayseri Kenti için Olasılıksal Sismik Tehlikenin Değerlendirilmesi” başlıklı bilimsel makaleden yararlanılmıştır. Araştırma, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi bünyesinde gerçekleştirilmiştir.
