Bir çan, üç durak: New York–Talas–Erciyes
New York'tan Talas'a, Talas'tan Erciyes'e uzanan 150 yıllık Talas Çanı'nın gizemli hikâyesi yeniden gündemde. Tarihi çan nerede?
Gazeteci Üstün Tuncer'in arşivinden çıkan iki fotoğraf, Erciyes'in hafızasına kazınan tarihi çanın yıllar içindeki hazin sonunu gözler önüne seriyor. İlk fotoğraf 1977 yılında çekildi. Karede, uzun yıllar Hürriyet Gazetesi'nde görev yapan Kayserili gazeteci Doğan Bulgun, Erciyes'in simgesi haline gelen çanın önünde objektife poz veriyor. İkinci fotoğraf ise 2004 yılına ait. Aynı noktada bu kez geriye yalnızca çanın iskelet demirleri kalmış. Aradan geçen 27 yılda Erciyes'in en önemli simgelerinden biri adeta yok olup gidiyor.
Üstün Tuncer'in "Erciyes'in Sembolü Bu Çan Nerede?" başlıklı yazısı ile AGOS Gazetesi'nde yayımlanan "Talas Çanı'na Ne Oldu?" haberindeki bilgiler, bu kayıp simgenin hikâyesini yeniden gündeme taşıyor.
İlk durak: Newyork'tan Talas'a
Bugün herkes tarafından bilinmeyen ama bir zamanlar Erciyes'le özdeşleşen çanın hikâyesi aslında 150 yıl öncesine uzanıyor. Araştırmalara göre çan, 1876 yılında New York'tan Talas'taki Protestan okuluna hediye olarak gönderildi. Dönemin Osmanlı idarecilerinin de devreye girdiği tartışmaların ardından okulun kulesine asılan çan, uzun yıllar Talas'ta kullanıldı.
İkinci durak: Erciyes Kayak Merkezi
Cumhuriyet döneminde de okul zili olarak hizmet veren çan, okulun kapanmasının ardından depoya kaldırıldı. 1975 yılında ise Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından Erciyes Kayak Merkezi'ne götürüldü. Burada artık bambaşka bir görevi vardı.
Sisli ve tipiye teslim olmuş Erciyes'te görevliler belirli aralıklarla çanı çalıyor, sesi dağın yamaçlarında yankılanarak yönünü kaybeden dağcı ve kayakçılara adeta yol gösteriyordu. Erciyes'i iyi bilenlerin anlattığına göre çanın sesi zaman zaman Kayseri kent merkezinden bile duyulabiliyordu. Çan, yıllar içinde yalnızca bir uyarı aracı olmaktan çıktı; Erciyes'in simgesi haline geldi. Zirveye çıkan hemen herkes bu çanın önünde hatıra fotoğrafı çektiriyordu.
İki kez çalındı
Ancak tarihi çanın kaderi de trajik oldu. İlk kez 1983 yılında çalındı ve Kartal Kavşağı civarında zarar görmüş halde bulundu. Daha sonra ikinci kez çalındı, bu kez Develi yolu üzerinde bulundu. Üzerinde yapılan müdahaleler nedeniyle sesini büyük ölçüde kaybettiği belirtilen çan, son olarak Erciyes'teki Beden Terbiyesi Müdürlüğü deposuna kaldırıldı.
İddialara göre 2000'li yılların başında tesislerin yenilenmesi sırasında ise tamamen ortadan kayboldu. O günden bu yana çanın nerede olduğu bilinmiyor.
Tarihi çan nerede?
Yaklaşık 150 yıllık geçmişe sahip olduğu belirtilen, Newyork’tan Talas'a, Talas’tan Erciyes'e uzanan hikâyesiyle Kayseri'nin kültürel belleğinde önemli bir yere sahip olan tarihi çanın akıbeti hâlâ gizemini koruyor.
Bugün geriye ise yalnızca eski fotoğraflar, anlatılan hatıralar ve cevap bekleyen tek bir soru kaldı:
Erciyes'in simgesi haline gelen o tarihi Talas Çanı şimdi nerede?
