BOZKIRDA AŞK VE İSYAN

Romancı, romanıyla yepyeni bir dünya kurabilendir. Kurduğu roman dünyasıyla okura yeni bir düzen, anlayış, bambaşka bir gerçeklik sunar. Mehmet Necati Demircan da önemli bir tarihi dönemeci somut gerçekliğinin kurgulanmasıyla harmanladığı Bozkırda Aşk ve İsyan romanı ile böyle bir anlayışı kendi çizgisinde yansıttı. Bozkırda Aşk ve İsyan; ilköğretim okulları ve liseler için hazırladığı yardımcı ders kitapları,  folklor derlemeleri ile tanınan Mehmet Necati Demircan’ın ilk romanı.      

Mehmet Necati Demircan, ilk romanında zor bir konu seçmiş. Ancak, araştırmacı kişiliği ve dil ustalığı ile romanın hakkını vermiş. Gerçek olaylara bağlı konu, kitabî ve hayatî bilgilerin ışığında sanat gerçekliğinin süzgecinden geçirilerek yansıtılmış.

Roman, Anadolu’nun coğrafi zenginliğinin, bozkırın ve bozkır insanının bir yansıması olarak şu çarpıcı tasvir çerçevesinde kurgulanır: “Bir başkadır bozkırda yaşam, kolay kolay anlaşılmaz. Dışarıdan bakınca bir anlam verilmez. Bu insanlar burada ne arar, nasıl geçinir, niye alıp başını gitmez? İnsanları burada tutan, buraya bağlayan tılsım nedir? Bozkırın hem kadını hem erkeği çilelidir. İnsanı çifte kavrulmuştur. Güneşin harında dövülen insan, soğuk pınardan akan suyla çelikleşmiştir. Çelikleşmiş de her türlü zorluğa göğüs gerip ayakta kalabilmiştir. Her zorluğa katlanır da bir of demez bozkır insanı.” (s. 11).

Romanın özel konusu Yozgat’ın Çandır ilçesine bağlı İğdeli köyünde yaşanan Ahmet ile Arkine’nin aşkı. Farklı din ve etnik kökene bağlı iki gencin umutsuz aşkı, yaşanan olaylarla çok boyutlu oyarak işlenmiştir. Yetim Hacı’nın Ahmet’e aşk hakkında söyledikleri o aşkın boyutunu net vurguluyor: “Nerde imkânsız var, hep çeker kendine. Yanındakini, yakınındakini görmez eder. Bir sen bir de o vardır dünyada, gerisi yalan. İmkânsız acı verir, kanatır. Yanlış zaman, yanlış mekân, yanlış insan… Bu üçü bir araya geldi mi yandığın gündür.” (s. 45). Genel konu ise Ermeni meselesi. Ermenilerin,“hedefe giden yolda her şeyi denemek” (s.49) üzere çete kuran, birliği bozan ve ayrıştıran bütün faaliyetleri yer alır.

Yazar, insani duyuşla sosyal hayat ve tarihi gerçekliği ustaca kaynaştırmış. Hazin bir aşk hikâyesi sosyal ve etnik yapı içerisinde verilirken romanın geri planında Ermeni isyanları, Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı, Tehcir, Millî Mücadele yılları anlatılmaktadır. Tarihi olay akışı içinde Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra başlayan Ermeni meselesi, başta İngiltere ve Rusya olmak üzere dış güçlerin Osmanlıyı parçalama emelleri, İttihat ve Terakki yöneticilerinin açmazları, I. Dünya Savaşı sırasında Anadolu insanının durumu, günlük hayattan kesitler de aşk ve isyanın dokusunu roman gerçekliği açısından zenginleştirmiştir.
            Yazar, romanın mekânı olarak İğdeli köyü gibi küçük bir yer seçmesine rağmen, okuyucuyu Türk ve Dünya siyasi tarihine damgasını vuran olayların geçtiği imparatorluk sınırları içinde gezdirir. Zaman geriye dönüşlerle de olsa 18. Yüzyılın ortaları ile 19. Yüzyılın başları arasında geçer.

Türk ve Ermeni karakterlerin fizikî ve ruhî portreleri oldukça güçlü çizilmiş. Kişilerin özellikleri verilirken olaya bağlı tavrı ile beraber dönemin sosyal hayatını da gözler önüne seriliyor.

Romanda hâkim bakış açısı kullanılmış, olaylar yazarın diliyle anlatılıyor. Konunun gerektirdiği bilgiler açıklama ve tamamlayıcı olarak yazar tarafından veriliyor. Bu tercih, belgesel roman anlayışını da çağrıştırıyor.

            Romana canlı bir Türkçe ile akıcı bir üslup hâkim. Yazı dili ile konuşma dilinin bütün imkânlarından yararlanılmış. Folklorik unsurlar yerli yerinde. Mesela; Arkine, iki farklı özelliklere sahip oğulları Arakel ile Hayrettin’in durumlarını karşılaştırırken, “Bir dalda iki kiraz, biri al, biri beyaz.” der.

Mehmet Necati Demircan, Bozkırda Aşk ve İsyan romanı ile peç çok gerçeğe ışık tutuyor. Romanda yönlendirici mesaj vermemesine rağmen, Ermeni Tezi’nin geçersizliğini anlamak için olayın yaşandığı her hangi bir yere bakılmasının bile yeterli olduğu sonucuna da ulaşabiliriz.

Mehmet Necati Demircan, bu romanıyla edebiyat dünyasındaki yerine yeni bir alan daha ekledi.

-------------------------

Bozkırda Aşk ve İsyan, IQ Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul, 2013, 232 sayfa.