Türkiye'nin ilk kadın mimarı Kayseri'den çıktı
Türkiye'nin mimarlık diploması alan ilk kadını ve İstanbul Mimarlar Odası'nın ilk kadın üyesi olan Kayserili profesör, memleketi dahil ülkenin dört bir yanında hayata geçirdiği ikonik kamu binaları ve akademik başarılarıyla tanınıyor.
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kadın mimarı, tıpkı tarihi mimar Koca Sinan gibi Kayseri kökenli önemli bir isimdir. Kayseri'nin Tavlusun köyü nüfusuna kayıtlı olan isim Prof. Dr. Leman Cevat Tomsu, 1913 yılında dünyaya gelmiştir. Ailesinin soyadı, Tavlusun köy meydanının ismi olan “Tomsu” sözünden gelmektedir. Kendisi, Osmanlı İmparatorluğu döneminde nakkaşlık, hattatlık ve Kayseri Belediye Başkanlığı görevlerini yürütmüş olan Mehmet Ali Bey'in torunu, babası ise Mustafa Cevat Bey'dir. Tomsu, Türkiye'de mimarlık diploması alan ilk iki kadından birisi ve İstanbul Mimarlar Odası'na kaydolan ilk kadın mimar unvanına sahiptir.
Eğitim hayatı
Beş yaşında yatılı olarak gönderildiği İstanbul Erenköy Kız Lisesi'nde ilk ve lise öğrenimini tamamlayan Tomsu'nun mezun olduğu bu okul, Türkiye'nin ilk iki kadın mimarının üniversite öncesi eğitim gördüğü kurum olma özelliğini taşımaktadır. Erenköy Kız Lisesi aynı zamanda Türkiye'deki ilk kadın Danıştay üyesi, ilk kadın Sayıştay üyesi, ilk kadın Yargıtay üyesi, ilk kadın radyolog, ilk kadın astronom, ilk kadın emniyet müfettişi, ilk kadın diş doktoru, ilk kadın eczacı ve ilk kadın antropoloji profesörünün de mezun olduğu bir eğitim kurumudur.
Erenköy Kız Lisesi'ndeki eğitiminin ardından 1929-1930 yıllarında Güzel Sanatlar Akademisi Yüksek Mimarlık Şubesine giren Tomsu, 1934 yılında yüksek lisansını tamamlayarak 472 numaralı diploma ile mezun olmuştur. İstanbul Mimarlar Odası'na da 499 numara ile kaydını yaptırmıştır.
Uluslararası çalışmaları
Meslek hayatına İstanbul Büyükşehir Belediyesi İmar Müdürlüğü'nde Martin Wagner'in yanında başlayan Tomsu, 1941 yılında asistan olarak Yüksek Mühendis Mektebi'ne bugünkü adıyla İstanbul Teknik Üniversitesi girmiştir. "Bursa Evleri" konulu tezi ile doçent unvanını alan ve bu tezi 1950 yılında kitap olarak yayımlanan Tomsu, ilerleyen dönemlerde profesörlük unvanını da elde etmiştir.
İstanbul Teknik Üniversitesi'nde görev yaptığı sırada İsviçre, Almanya, İsveç, Fransa ve İtalya'nın bazı şehirlerinde savaş sonrası gelişmiş mimarlık ile şehirleşme sorunları üzerine etütler yapmış, 1958 yılında ise İngiltere'de iskân hukuku üzerine incelemelerde bulunmuştur. 1936-1959 yılları arasında 17 uygulama projesi hayata geçiren Tomsu, 1938-1954 yılları arasında katıldığı yarışmalarda 5'i birincilik olmak üzere toplam 14 ödül kazanmıştır. Eserlerinde ilk başlarda modernist sade bir dil tutturmuş, ancak 1940'lara doğru tasarımlarında geleneksel vurguyu artırmıştır.
Öne çıkan projeleri
Prof. Dr. Leman Cevat Tomsu, başta İstanbul olmak üzere Türkiye genelinde birçok önemli kamu binasının ve projenin çizimini gerçekleştirmiştir. Tasarladığı ve imza attığı projeler arasında, İstanbul'da Cerrahpaşa Poliklinik Binası ve Şehremini Halkevi Projesi, Ankara'da Etlik'te Ev Projesi ve Samsun Merkez Bankası Proje Müsabakası çalışması, Bolu'da Münevver Belen ile birlikte hazırladığı Gerede Halkevi Projesi ve Emirdağ CHP Evleri projesi, Kepirtepe'de Emin Halid Onat ile birlikte yürüttüğü 1941-1942 yıllarına ait Köy Enstitüleri Hamidiye ve Mahmudiye çalışmaları, Bursa'da yine Emin Halid Onat ile birlikte hazırladığı 1946 tarihli Uludağ Sanatoryumu yer alıyor.
Ayrıca kendi memleketi Kayseri'de, 1937 yılında Halk Evi binası olarak projelendirilen ve daha sonra 1942 yılında Kayseri Şehir Tiyatrosu olarak kullanıma sunulan yapının mimarı da kendisidir. Profesyonel ve akademik çalışmalarının ardından 1975 yılında emekli olan Prof. Dr. Leman Cevat Tomsu, 29 Nisan 1988 tarihinde İstanbul'de vefat etmiştir.
