Kayseri'de bir zamanlar binlerce kişi yaşıyordu! Şimdi sadece adı kaldı

Kayseri, binlerce yıllık geçmişi, tarihi yapıları ve köklü yerleşim yerleriyle Anadolu'nun önemli şehirleri arasında bulunuyor. Kentin özellikle kırsal bölgelerinde geçmişte varlığını sürdüren bazı yerleşim yerleri, zaman içerisinde yaşanan göçler ve değişen yaşam koşulları nedeniyle eski kimliğini kaybetti. Bu yerleşim yerlerinden biri de Develi ilçesindeki İlipınar oldu.

Develi'de bir zamanlar İlipınar köyü vardı

Araştırmacı Yazar Nezir Ötegen'in derlediği bilgilere göre, 1900'lü yılların başlarına kadar Develi Ovası'na hakim İlipınar Kalesi'nin bulunduğu tepeden güneybatıya doğru uzanan ve Karacaviran köyüne kadar devam eden bölgede İlipınar ya da Ulupınar adıyla bilinen bir yerleşim yeri bulunuyordu.

Tarihi kaynaklarda İlipınar, Ulupınar ve Çukuryer isimleriyle anılan bölge, Osmanlı döneminde karye yani köy olarak kayıtlara geçti. Bugün köy statüsünde bulunmayan bu yerleşim yerinin geçmişi, yaklaşık 500 yıl öncesine uzanan kayıtlarla takip edilebiliyor.

Osmanlı kayıtlarında dikkat çeken nüfus bilgileri

İlipınar'ın geçmişine ilişkin en dikkat çekici bilgilerden biri, Osmanlı dönemine ait nüfus ve vergi kayıtlarında yer alıyor. 1500 tarihli Karaman Mufassal Defteri'ne göre Develi'ye bağlı İlipınar karyesinde 139 nefer ve 91 avarız hane kaydı bulunuyor. Osmanlı döneminde olağanüstü durumlarda halktan alınan mali, ayni ve bedeni yükümlülükler avarız olarak adlandırılıyordu.

Derlemede yer verilen hesaplamaya göre bir avarız hanesinin 10 gerçek haneye, her hanenin de ortalama 5 kişiye karşılık geldiği varsayıldığında, 91 avarız hanesi üzerinden yaklaşık 4 bin 550 kişilik bir nüfus tahmini ortaya çıkıyor. Ancak avarız haneleri doğrudan gerçek hane sayısını göstermediğinden bu rakamın kesin nüfus verisi olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

1834 yılında yalnızca 8 hane kayıtlıydı

Araştırmacı yazar ve Osmanlı arşiv uzmanı Hacı Osman Yıldırım'ın Develi nüfus defterlerine ilişkin çalışmalarında ise İlipınar'ın 1834 yılındaki durumuna yer veriliyor. Söz konusu kayıtlara göre İlipınar'da 8 hanede toplam 24 erkek nüfus bulunuyordu. Kadın nüfusun da erkek nüfusa eşit olduğu varsayımıyla yerleşimin toplam nüfusunun yaklaşık 48 kişi olduğu tahmin ediliyor.

1500 ve 1834 yıllarına ait kayıtlar arasındaki farklılık, yerleşimin zaman içerisinde yaşadığı değişimi gözler önüne seriyor. Derlemede, İlipınar'dan göçlerin 17'nci yüzyılda başladığı, 19'uncu yüzyıla kadar devam ettiği ve yerleşimin 20'nci yüzyılda eski köy kimliğini tamamen kaybettiği değerlendiriliyor.

Develi'deki eski sülalelerin isimleri ortaya çıktı

1834 tarihli Osmanlı nüfus defterlerinde yalnızca nüfus bilgileri değil, İlipınar ve Yuvalı köylerinde yaşayan ailelerin sülale adları da bulunuyor.

İlipınar karyesine ilişkin kayıtlarda Esiroğlu, Gök Oğlanoğlu, İmamoğlu, Kör Ömer, Mandıracı, Ali Mehmet, Kethüdaoğlu ve Sabireoğlu isimleri yer alıyor.

Yuvalı karyesine ait kayıtlarda ise Dedeoğlu, Gedikoğlu, Gökoğlu İsmail, Gökoğlu Mustafa, Kısacıkoğlu ve Sendelemekeli Hasan adları dikkat çekiyor.

İlipınar'ın muhtarları ve imamı da kayıtlarda

1834 tarihli Osmanlı nüfus defterlerinde İlipınar köyünün ileri gelenlerine ilişkin ayrıntılı bilgiler de bulunuyor. Kayıtlara göre köyün birinci muhtarı, orta boylu ve kara sakallı olarak tarif edilen Ali bin Ali idi.

İkinci muhtar olarak orta boylu, kır sakallı es-Seyyid İbrahim bin Mehmed'in adı geçerken, köy imamı olarak da orta boylu, ak sakallı el-Hacc Ali bin Mustafa kayıtlı bulunuyor. Bu bilgiler, Osmanlı döneminde kişilerin yalnızca isimlerinin değil, fiziksel özelliklerinin ve yerleşim yerlerindeki görevlerinin de kayıt altına alındığını gösteriyor.

İlk muhtarlık seçimleri 1835 yılında yapıldı

Tarihi kayıtlarda İlipınar'ın idari geçmişine ilişkin bilgiler de yer alıyor. Salnameler ve diğer kaynaklarda Develi'nin geçmişte Niğde sancağına bağlı bir kaza merkezi olduğu belirtiliyor.

Derlemeye göre Develi kazasıyla birlikte İlipınar karyesinde de ilk muhtarlık seçimleri Hicri 15 Safer 1251, Miladi 12 Haziran 1835 tarihinde gerçekleştirildi.

İlipınar'ın geçmişine ilişkin kayıtlar bununla da sınırlı değil. Akif Erdoğru'nun 1483 yılı Karaman Vilayeti vakıf kayıtlarına ilişkin çalışmasında, Murad Çelebi Defteri'nde İlipınar ve Çukuryer hakkında bilgilere rastlandığı aktarılıyor.

İlipınar'da üç önemli isim yaşamış

İlipınar'ın tarihi yalnızca nüfus ve idari kayıtlardan ibaret değil. Yerleşim yerinin manevi geçmişine ilişkin bilgiler de bulunuyor.

Araştırmacı Nuray Gülşen tarafından Mimar Sinan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünde yüksek lisans tezi olarak hazırlanan ve Mart 2011'de İstanbul Göl Kitap Yayıncılık tarafından yayımlanan Develi İlçesinin Türk Mimari Eserleri adlı eserde, İlipınar köyünde Şeyh Demur, Şeyh Hamza ve Şeyh Muzaffer isimli üç önemli şahsiyetin yaşadığı belirtiliyor.

Tarihi mezarlık geçmişin izlerini taşıyor

İlipınar'ın geçmişinden günümüze ulaşan izler arasında tarihi mezarlık da bulunuyor. İlipınar Şehitler Mezarlığı olarak anılan alanda, Osmanlı döneminden kalma mezarların yanı sıra Göktürk mezar taşı geleneğiyle ilişkilendirilen bazı taş örneklerine de rastlandığı aktarılıyor. Bölgedeki mezar taşları ve tarihi kalıntılar, İlipınar'ın geçmişine ilişkin araştırmalar açısından önem taşıyor.